Een munitiefabriek in Nederland? Gerard Zondervan ziet kansen, experts hebben twijfels
Ondernemer Gerard Zondervan wil met nieuwe munitiefabrieken bijdragen aan het oplossen van Europese tekorten. Defensiespecialisten benadrukken juist het belang van uitbreiding bij bestaande producenten. EenVandaag belicht de verschillende perspectieven op productiecapaciteit, financiering en Europese samenwerking.
Deze redactioneel opgeschoonde weergave beschrijft de situatie, plannen en standpunten uit augustus 2023.
Nieuwe fabrieken of bestaande capaciteit uitbreiden?
De reportage beschrijft hoe het hoge munitieverbruik in Oekraïne de Europese productie onder druk zet. Zondervan ziet daarin aanleiding om nieuwe munitiefabrieken te ontwikkelen in Nederland, Griekenland en Denemarken. Vooral de mogelijkheden in de laatste twee landen hebben zijn belangstelling.
Niet iedereen deelt zijn voorkeur voor nieuwe fabrieken. Deskundigen wijzen op de mogelijkheden om bestaande Europese productielocaties uit te breiden, mits daarvoor voldoende grondstoffen, personeel en langlopende afnamecontracten beschikbaar komen.
‘Meer open dan Nederland’
Op een defensiebeurs in Denemarken spreekt Zondervan met mogelijke betrokkenen bij zijn plannen. “Ik wil daar met wat mensen praten”, zegt hij, terwijl hij tussen geweren, tanks en een militaire kapel staat.
Hij ervaart Denemarken als opener dan Nederland wanneer het over defensie gaat. “Heel veel dingen die bij ons nauwelijks zichtbaar zijn, staan hier gewoon openbaar op of op het internet.”
Vanuit zijn achtergrond in de olie- en gasindustrie onderzoekt hij de mogelijkheden voor munitieproductie. Naast Denemarken kijkt hij naar Griekenland en Nederland.
‘Je moet je eigenlijk doodschamen’
Zondervan vertelt over een ontmoeting op een defensiebeurs in de Verenigde Staten. Een Amerikaan zei daar tegen hem dat Nederland bij een volgende oorlog het beste de catering kon verzorgen.
“Ik moest lachen, maar je moet je eigenlijk doodschamen dat andere landen zo over ons praten.”
Volgens de ondernemer onderstreept dit de noodzaak om te handelen. Waar voorraden in vredestijd voldoende leken, maakt de oorlog volgens hem duidelijk dat de beschikbare capaciteit tekortschiet.
Bestaande fabrieken laten opschalen
Defensiespecialist Dick Zandee vindt de bouw van extra munitiefabrieken geen goede oplossing. “We kennen in Europa al zo’n 15 fabrieken, waarvan er geen enkele in Nederland staat. Dat aantal is voldoende, maar ze moeten wel de productie kunnen opschalen”, zegt hij.
Die uitbreiding is volgens hem niet eenvoudig. Producenten willen zekerheid dat investeringen in nieuwe productielijnen ook op langere termijn worden terugverdiend door voldoende afname.
Daarnaast zijn extra grondstoffen en geschoolde medewerkers nodig. Schaarste aan materialen en de tijd die nodig is om personeel op te leiden, vormen aanvullende uitdagingen.
Geld vanuit de Europese Unie
De tekorten leggen volgens de reportage zwakke plekken in de Europese defensie-industrie bloot. Financiële risico’s voor producenten en uiteenlopende nationale belangen bemoeilijken een snelle uitbreiding van de capaciteit.
De Europese Unie heeft op het moment van de reportage een akkoord bereikt om de munitieproductie te ondersteunen. Daarvoor is 500 miljoen euro vrijgemaakt, bedoeld om bestaande productiecapaciteit te helpen opschalen.
CDA-Europarlementariër Tom Berendsen pleit voor gezamenlijke investeringen en langetermijncontracten met betrouwbare Europese producenten. Volgens hem kan publiek geld effectiever worden ingezet wanneer landen samenwerken in plaats van ieder afzonderlijk te investeren.
Defensiebudget voor tien jaar vastleggen
Met oorlog dichtbij is het draagvlak voor defensie-investeringen groter. Zandee vraagt zich echter af wat er gebeurt wanneer de oorlog in Oekraïne voorbij is. “Je krijgt dan altijd weer de vraag: waarom investeren we zoveel in defensie, vooral in economisch slechte tijden.”
Berendsen wijst op schommelingen in de politieke en maatschappelijke bereidheid om aan defensie uit te geven. Langetermijncontracten met betrouwbare partijen moeten meer continuïteit bieden.
Hij pleit daarom voor een defensieplan met een looptijd van tien jaar en een bijbehorend investeringsbudget, zodat de uitvoering minder afhankelijk wordt van opeenvolgende verkiezingen.
Niet van de grond
Op het moment van de reportage blijven Zondervans ambities voornamelijk bij plannen. Hij zegt voor de financiering in gesprek te zijn met ABN AMRO, al wil de bank dit tegenover EenVandaag niet bevestigen. Daarnaast wijst hij op vermogende ondernemers binnen zijn netwerk.
Of de fabriek er daadwerkelijk komt, is nog onzeker. “Ik denk dat het uiteindelijk een politieke beslissing moet zijn”, zegt hij.
Omdat hij de mogelijkheden in Nederland als lastig ervaart, richt Zondervan zich vooral op Denemarken en Griekenland. Ook daar wil hij zekerheid over langdurige afname: “Ik ga natuurlijk niet de fabriek bouwen als wij geen langdurige verplichtingen hebben van een klant.”
EenVandaag · 25 augustus 2023 · Redactioneel opgeschoonde weergave van de aangeleverde tekst, met behoud van de verschillende standpunten.
